نويسنده:

امير ميمنت آبادي علي مكاري و اشرف السادات تهامي ساروي
چكيده:
با عنايت به اينكه بر اساس بند 1 ماده 66قانون بخش تعاون نظارت بر اجراي قانون در تعاوني ها از وظايف وزارت تعاون مي باشد اين وزارتخانه اقدام به تهيه دستورالعمل هاي مختلفي به منظور انجام امور نظارت بر تعاوني هاي مختلف واتحاديه هاي آنان را صادر نموده است دستورالعمل نحوه نظارت بر انتخابات تعاونيها و اتاق هاي تعاون.
دستور العمل نظارت بر شركتها و اتحاديه هاي تعاوني مرزنشينان
به منظور انجام اعمال نظارتي توسط بازرسان وزارت تعاون و واحد هاي تابعه نظام جامع نظارتي طراحي واجرا گرديده است براين اساس فرم هاي نظارتي براساس نوع فعاليت تعاوني طراحي وتوسط بازرسان اعزامي تكميل مي گردند درحالت كلي اين فرمها شامل سه قسمت مي باشند:
1- مشخصات اصلي تعاوني واطلاعات مربوط به مديران وميزان توليد
2-سأالات مربوط به وضعيت حقوقي واجرايي تعاوني
3- سؤالات مربوط به امور مالي وعمليات اجرايي تعاوني نظير خريد وفروش وهزينه ودرآمد وصادرات و...
بر اساس اين فرمها وضعيت هرتعاوني ؛شهرستان؛استان ودرنهايت كل كشور مشخص وانتقال داده مي شود.
در گزارش حاضر عملكرد اجراي نظام نظارت ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي حوزه معاونت نظارت وتوسعه تعاونيها درشش‌ماهه اول سال 88 تحليل و تفسير شده است. اين گزارش شامل 4 بخش است كه شامل:
بخش اول: خلاصه نتايج بررسي فرم شماره (2-9 )
الف - وضعيت كلي تعاونيها و اجراي نظام نظارت و ارزيابي تعاونيها، ب ـ نتايج حاصل از فرم شماره (2- 9) شامل با ( تطبيق اساسنامه، برگزاري مجمع عمومي سالانه، دارا بودن دفاتر قانوني، تنظيم صورتهاي مالي، دارا بودن بودجه مصوب مجمع عمومي عادي، دارا بودن دفتر ثبت سهام، پرداخت 4 درصد حق تعاون و آموزش)
بخش دوم ـ خلاصه نتايج بررسي فرم شماره (3-9 ) :
1ـ مجامع عمومي برگزار شده، 2 ـ اعزام نماينده به مجامع عمومي، 3ـ نتيجه بررسي مدارك مجامع عمومي، 4 ـ تعداد مجوز ثبت تصميمات، 5 ـ جلسات كميسيون رسيدگي به شكايات، اداره كل تعاون استان كرمانشاه با 149 مورد بيشترين شكايت را داشته‌ است.
بخش سوم:خلاصه نتايج فرم شماره (4-9)

بخش چهارم ـ نتايج حاصل از جمع‌بندي فرم شماره (7-9) رسيدگي به شكايات:
1 ـ تعداد شكايات واصله، 2- مراجع رسيدگي به شكايات

نتايج حاصل از بررسي فرمهاي نظارتي نشان مي دهد كه:
- به موجب آمار واصله از ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي حوزه معاونت نظارت وتوسعه تعاونيها در شش‌ماهه اول سال 88 تعداد 120752 اتحاديه و شركت تعاوني (فعال و در دست اجرا) وجود داشته و تعداد 11386 واحد آنها مورد نظارت واقع شده كه 9 درصد تعاونيها مي‌باشد.
- تعداد 10976واحد از تعاونيها (96 درصد نظارت) توسط كارشناسان وزارت متبوع و 536 واحد توسط اتحاديه‌هاي تعاوني (5 درصدنظارت) و 1193 واحد (10 درصد نظارت) توسط ساير اشخاص حقيقي يا حقوقي (بازرسان تعاونيها، مؤسسات خصوصي و تعاوني) مورد نظارت واقع شده‌اند.
- استانهاي هرمزگان, اردبيل و چهارمحال و بختياري به ترتيب با 38, 35 و 35درصد بالاترين نظارت و استان تهران 1درصد استانهاي گلستان ,خوزستان, قم وخراسان‌رضوي هر كدام (2 درصد) استانهاي بوشهر, زنجان و كرمان هر كدام (4 درصد) و استانهاي اصفهان و سمنان هر كدام (5درصد) نظارت به ترتيب پايين‌ترين نسبت نظارت به تعداد تعاونيهاي استان (فعال و در دست اجرا) را دارا مي‌باشند. در ميان دفاتر ستادي حوزه معاونت نظارت و توسعه تعاونيها دفتر تعاونيهاي توليدي و خدماتي و دفتر تعاونيهاي توزيعي هر كدام به ترتيب با 89, 56 درصد نسبت به تعاونيهاي تحت‌پوشش خودرا نظارت نموده‌اند.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده تعداد 8878 تعاوني اساسنامه خود را با اصلاحيه قانون بخش تعاوني تطبيق داده‌‌اند كه نسبت به كل تعاونيهاي نظارت شده حدود 78 درصد مي‌باشد. در اين بخش ادارات كل تعاون استان ايلام, خراسان‌رضوي, خراسان‌جنوبي, قزوين, قم, مازندران و همدان با 100 درصد بالاترين و اداره كل تعاون استان سيستان و بلوچستان با 43 درصد پائين‌ترين نسبت تطبيق اساسنامه تعاونيهاي نظارت شده را دارا مي‌باشند. صد در صد تعاونيهاي نظارت شده توسط دفتر تعاونيهاي توليدي و خدماتي اساسنامه خود را با قانون بخش تعاوني تطبيق داده‌اند.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده 6958 واحد از تعاونيها در شش‌ماهه اول سال 88 مبادرت به برگزاري مجمع عمومي سالانه نموده‌اند كه حدود 61 درصد تعاونيهاي نظارت شده را تشكيل مي‌دهد. استانهاي خراسان‌رضوي و قم با 100 درصد بالاترين و استان كهگيلويه و بويراحمد با 10 درصد پائين‌ترين نسبت برگزاري مجامع عمومي به تعداد تعاونيهاي نظارت شده را دارا مي‌باشند. دفتر تعاونيهاي توليدي و خدماتي با 100 درصد بالاترين نسبت را در اين بخش در ميان دفاتر ستادي حوزه معاونت نظارت و توسعه تعاونيها داشته است.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده 7568 واحد داراي دفاتر قانوني بوده‌اند كه حدود 66 درصد تعاونيهاي نظارت شده را تشكيل مي‌دهد. استانهاي خراسان‌جنوبي و قم با 100 درصد بالاترين و اداره كل تعاون استان هرمزگان با 16 درصد پائين‌ترين نسبت را در اين زمينه بشرح جدول ذيل به خود اختصاص داده‌اند.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده تعداد 6310 تعاوني صورتهاي مالي داشته‌اند كه حدود 55 درصد تعاونيهاي نظارت شده را شامل مي‌شود. تعاونيهاي تحت پوشش ادارات كل تعاون استانهاي قم و كرمان به ترتيب 100 و 93 درصد بالاترين و استانهاي كرمانشاه , كهگيلويه و بويراحمد و چهارمحال و بختياري به ترتيب 6 , 4 و 2 پائين‌ترين درصد را به خود اختصاص داده‌اند. در ضمن استانهاي ايلام و اصفهان بودجه مصوب مجمع عمومي عادي را در فرم (2-9) اعلام ننموده‌ است.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده تعداد 5163 تعاوني دفتر ثبت سهام داشته‌اند كه حدود 45 درصد تعاونيهاي نظارت شده را شامل مي‌شود. ادارات كل تعاون استانهاي تهران و قم با 100 درصد بالاترين و ادارات كل تعاون استانهاي خوزستان, مركزي, كهگيلويه و بويراحمد و كردستان به ترتيب 9 , 9, 8, 7 پائين‌ترين درصد را به خود اختصاص داده‌اند. در ضمن استان ايلام دفتر ثبت سهام را در فرم (2-9) اعلام ننموده‌است.
- از مجموع 11386 تعاوني نظارت شده تعداد 1669 واحد نسبت به پرداخت حق تعاون و آموزش اقدام نموده‌اند كه حدود 15 درصد تعاونيهاي نظارت شده مي‌باشد. استانهاي تهران, خراسان‌رضوي وآذربايجان‌شرقي به ترتيب 54, 39 , 37 درصد بالاترين و استانهاي اصفهان, همدان , قم و كهگيلويه و بويراحمد وصولي اعلام ننموده‌اند.
- از مجموع 120752 تعاوني اعلامي ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي, مجامع عمومي عادي(نوبت اول ‌و دوم) 15315 واحد تعاوني در شش‌ماهه اول سال 88 برگزار شده است كه حدود 13 درصد كل تعاونيها مي‌باشد. تعداد مجامع عمومي فوق‌العاده 4541 مورد اعلام شده كه حدود 23 درصد كل مجامع برگزار شده است.
- تعداد 8414 نفر نماينده ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي در مجامع عمومي شركتها و اتحاديه‌هاي تعاوني حضور يافته‌اند كه حدود 42 درصد مجامع عمومي تشكيل شده مي‌باشد. تعداد 2669 نفر به مجامع عمومي تعاونيهاي مشمول مفاد ماده 5 دستورالعمل نحوه نظارت بر انتخابات تعاونيها و اتاقهاي تعاون اعزام شده‌اند كه حدود 24 درصد تعاونيهاي مشمول را شامل مي‌شود.
- مقايسه اطلاعات بررسي مدارك مجامع عمومي برگزار شده با تعداد مجامع عمومي برگزار شده حاكي از آن است كه از مجموع 19856 مجمع عمومي برگزارشده تعداد 14905 مورد مدارك مجامع عمومي مورد رسيدگي واقع گرديده (75 درصد مجامع) كه 13467 مورد از مدارك مجامع عمومي تأييد و 1438 مورد تأييد نشده و وضعيت 4951 مورد از مدارك مجامع عمومي مشخص نشده است. تعداد 12032 برگ تأييديه ثبتي مجامع صادر گرديده كه حدود 61 درصد مجامع عمومي برگزار شده مي‌باشد.

- در خصوص رعايت تشريفات قانوني و نحوه برگزاري مجامع عمومي موضوع ماده (8) دستورالعمل نحوه نظارت برانتخابات تعاونيها واتاقهاي تعاون تعداد 488 شكايت به ادارات كل تعاون استانها واصل گرديده كه مربوط به 6343 واحد از تعاونيها بوده است و بمنظور رسيدگي به شكايات مذكور تعداد 569 جلسه در ادارات كل تعاون استانها تشكيل شده است. اداره كل تعاون استان كرمانشاه با 149 مورد بيشترين شكايت را داشته‌ است.
- گزارش عملكرد نظارت مالي بر تعاونيها در شش ماهه اول سال 88 در ارتباط با اخذ تراز آزمايشي, صورتهاي مالي و بررسي عملكرد مالي واصله از ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي بشرح پيوست شماره (4) مي‌باشد. برابر گزارشات واصله از ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي از مجموع 120752 واحد تعاوني 17165 واحد تعاوني در شش ماهه اول سال 88 بشرح ذيل تراز آزمايشي و صورتهاي مالي خود را به ادارات تعاون استانها تحويل داده‌اند.و يا عملكرد مالي آنها مورد بررسي مالي قرار گرفته است .
از مجموع 17165 واحد تعاوني تعداد 5841 واحد تعاوني نسبت به ارسال تراز آزمايشي خود( برابر اساسنامه مورد عمل هر سه ماه يكبار) در شش ماهه اول سال 88 اقدام نموده‌اند.
تعاونيهاي استانهاي آذربايجان‌شرقي, خراسان‌جنوبي و كهگيلويه و بويراحمد به ترتيب هر كدام 1083, 612, 470 مورد بالاترين تراز آزمايشي را به ادارات تعاون ارائه داده اند.
از مجموع 17165 واحد تعاوني تعداد 5971 واحد تعاوني نسبت به تسليم صورتهاي مالي پايان سال خود را به ادارات كل تعاون استانها اقدام نموده‌اند. در اين ميان استانهاي آذربايجان‌شرقي, فارس و گيلان به ترتيب هركدام 1070 , 599 ,571 , مورد بالاترين صورتهاي مالي را از تعاونيها دريافت نموده اند.
از مجموع 17165 واحد تعاوني تعداد 5353 واحد تعاوني عملكرد مالي آن توسط ادارات كل تعاون مورد بررسي قرار گرفته است. كه در اين ميان استانهاي آذربايجان‌شرقي, گيلان, فارس و كردستان به ترتيب هر كدام 1047, 590, 385 و 357 مورد بالاترين بررسي مالي در تعاونيها را انجام داده اند.
برابر گزارشات واصله از ادارات كل تعاون استانها و دفاتر ستادي در شش ماهه اول سال 88 تعداد 2858 فقره شكايات به واحدهاي اداري مربوط تحويل شده است.
- 1312 مورد به بازرسان ارجاع شده ( 46 درصد شكايات)، 119 مورد به اتحاديه ارجاع شده ( 4 درصد شكايات)، 91 مورد به اتاق تعاون ارجاع شده (3 درصد شكايات)، 1046 مورد به واحدهاي اداري ادارات كل ارجاع شده ( 37 درصد شكايات) رسيدگي به حدود 37 درصد از شكايات توسط ادارات كل نشان مي‌دهد كه مفاد دستورالعمل شماره 56270/1 مورخ 10/9/87 به صورت كامل اجرا نگرديده است.
- نتايج رسيدگي به شكايات نشان مي دهد كه تعداد 733 مورد تحت رسيدگي اعلام شده است ( 26 درصد شكايات)، تعداد 106 مورد ارجاع به محاكم شده است (4 درصد شكايات)، تعداد 1682 مورد مختومه اعلام شده است ( 59 درصد شكايات) و نتايج 337 مورد اعلام نشده است (12 درصد شكايات).
با توجه به نتايج حاصل پيشنهاد مي شود :
بر اساس مواد 65 و66 قانون بخش تعاوني جمهوري اسلامي ايران جهت نظارت برحسن اجراي قوانين و مقررات بخش تعاون ضروريست ادارات كل تعاون استانها يي كه در اين امر ضعيف عمل نموده اند جهت نظارت برتعاونيهاي تحت پوشش خود داراي برنامه مدون باشند و برنامه ريزي در اين زمينه را امري مهم در راستاي توسعه تعاونيها قلمداد نمايند و گزارش عملكرد آن را با دقت در پايان شش ماهه اول و دوم سال به دفتر راهبري حسابرسي و بهبود روشهاي مالي منعكس نمايند .